Bài 24 — Quản lý test data và biến môi trường với .env

Test tốt tách dữ liệu khỏi logic. Nhồi email, mật khẩu, URL trực tiếp vào code khiến test khó thay đổi và làm lộ thông tin nhạy cảm. Bài này dạy quản lý dữ liệu test đúng cách: tách dữ liệu ra, dùng biến môi trường với .env, và chạy một test với nhiều bộ dữ liệu.

Vấn đề: dữ liệu lẫn trong code

// Dữ liệu cứng nằm rải rác trong test
await page.goto('https://staging.demo.com/login');
await loginPage.dangNhap('admin@demo.com', 'SuperSecret@123');

Ba vấn đề: URL đổi theo môi trường phải sửa nhiều chỗ; mật khẩu thật lộ trong code (và bị commit lên Git — nhớ cảnh báo ở Bài 3); khó chạy cùng test với dữ liệu khác.

Tách dữ liệu test ra file riêng

Với dữ liệu không nhạy cảm, gom vào một file dữ liệu (Bài 9 — object và mảng):

// data/users.js
module.exports = {
  taiKhoanHopLe: { email: 'test@demo.com', matKhau: 'Test@1234' },
  taiKhoanSai:   { email: 'test@demo.com', matKhau: 'sai-mat-khau' },
};

// trong test
const users = require('../data/users');
await loginPage.dangNhap(users.taiKhoanHopLe.email, users.taiKhoanHopLe.matKhau);

Dữ liệu ở một chỗ, dễ sửa, dễ tái dùng.

Biến môi trường với .env cho dữ liệu nhạy cảm

Biến môi trường (environment variable) là giá trị cấu hình nằm ngoài code, nạp lúc chạy. Đây là cách chuẩn để xử lý thông tin nhạy cảm (mật khẩu, token, API key) và cấu hình theo môi trường.

Cài gói dotenv để đọc file .env:

npm install dotenv

Tạo file .env ở gốc dự án:

BASE_URL=https://staging.demo.com
ADMIN_EMAIL=admin@demo.com
ADMIN_PASSWORD=SuperSecret@123

Nạp nó trong playwright.config.js:

require('dotenv').config();   // đọc .env, đưa vào process.env

module.exports = defineConfig({
  use: {
    baseURL: process.env.BASE_URL,   // dùng biến môi trường
  },
});

Truy cập trong test qua process.env:

await loginPage.dangNhap(process.env.ADMIN_EMAIL, process.env.ADMIN_PASSWORD);

process.env là object chứa mọi biến môi trường; dotenv nạp nội dung .env vào đó.

Quy tắc bắt buộc: .env KHÔNG bao giờ commit

File .env chứa bí mật, tuyệt đối không đưa lên Git. Thêm vào .gitignore ngay:

.env

Đây là quy tắc bảo mật cứng, không phải tùy chọn. Vô số sự cố lộ mật khẩu, token thật xảy ra vì commit nhầm .env lên GitHub công khai. Thực hành chuẩn của mọi team: .env nằm trong .gitignore, và commit kèm một file mẫu .env.example (chỉ có tên biến, không có giá trị thật) để người khác biết cần khai báo những gì.

# .env.example — commit được, không chứa giá trị thật
BASE_URL=
ADMIN_EMAIL=
ADMIN_PASSWORD=

Cấu hình nhiều môi trường

Nhờ biến môi trường, chuyển giữa dev/staging/production chỉ là đổi giá trị, không sửa code. Ví dụ chạy với BASE_URL khác nhau:

BASE_URL=https://production.demo.com npx playwright test

Giá trị truyền lúc chạy ghi đè .env, cho phép cùng bộ test chạy trên nhiều môi trường.

Data-driven test: một logic, nhiều bộ dữ liệu

Khi cần kiểm tra cùng một luồng với nhiều dữ liệu khác nhau, lặp qua một mảng dữ liệu và sinh test cho mỗi phần tử (Bài 6 — vòng lặp):

const { test, expect } = require('@playwright/test');

const boDuLieu = [
  { email: '',              loi: 'Vui lòng nhập email' },
  { email: 'sai-dinh-dang', loi: 'Email không hợp lệ' },
  { email: 'a@b.com',       loi: 'Sai email hoặc mật khẩu' },
];

for (const dl of boDuLieu) {
  test(`đăng nhập với email "${dl.email}" thì hiện lỗi phù hợp`, async ({ page }) => {
    await page.goto('/login');
    await page.getByLabel('Email').fill(dl.email);
    await page.getByRole('button', { name: 'Đăng nhập' }).click();
    await expect(page.getByText(dl.loi)).toBeVisible();
  });
}

Mỗi phần tử trong boDuLieu sinh ra một test riêng, có tên riêng — hiệu quả để phủ nhiều trường hợp mà không lặp code. Đây là kỹ thuật data-driven testing.

Bài 25 xử lý các tình huống giao diện phức tạp hơn: nhiều tab, popup, và iframe.

🛠 Thực hành

1. Tách dữ liệu: tạo file data/users.js chứa vài bộ tài khoản test, dùng nó trong một test thay cho dữ liệu cứng.
2. Dùng .env: cài dotenv, tạo .env với BASE_URL và một tài khoản, nạp trong config, và thêm .env vào .gitignore. Tạo kèm .env.example.
3. Data-driven: viết một test data-driven kiểm tra chức năng đăng nhập với ít nhất 3 bộ dữ liệu (một hợp lệ, hai trường hợp lỗi khác nhau).

Website tham khảo

• Playwright — Parameterize tests — data-driven test.
• Playwright — Passing environment variables — dùng biến môi trường và .env.
• dotenv — npm — tài liệu gói đọc file .env.